منبرها

پایگاه تخصصی منبرها ،منابع منبر را به مبلغان ارائه می کند.
منبرها
پایگاه تخصصی منبرها ،منابع منبر را به مبلغان ارائه می کند.
موضوعات منبر

فضایل اخلاقی امام حسین علیه‌السّلام

منبر نهم:

عفو و گذشت

 «عفو و بخشش» از خطای دیگران، یکی از ویژگی‌های انسان‌های بزرگوار است. این صفت به تعبیر قرآن، از نشانه‌های پارسایان و پرهیزکاران به شمار آمده [۱۲۰] و به فرمایش پیامبر اسلام،، عمل به آن، کینه‌ها و کدورت‌ها را از خانواده‌ها و جوامع بشری دور می‌سازد. [۱۲۱] هر انسانی وظیفه دارد خطای برادر دینی اش را نادیده بگیرد؛ جز افرادی که بخشش آنان، باعث جرئت و خلاف بیشتری می‌گردد. [۱۲۲] [۱۲۳]

امام حسین علیه‌السّلام هر چند در برابر زورگویان می‌ایستاد، ولی در برابر لغزش‌های متعارف مردم، واکنشی نشان نمی‌داد و می‌فرمود:

«لو شتمنی رجل فی هذه الاذن، واعتذر لی فی الیسری، لقبلت ذلک منه؛ [۱۲۴] [۱۲۵]

اگر کسی از سمت راست به من دشنام دهد. سپس در طرف چپم عذرخواهی کند، از او می‌پذیرم

 ========================================================

نمونه هایی از عفو و گذشت امام

بررسی سیره اخلاقی آن حضرت نشان می‌دهد که آن سرور نه تنها از خطای دوستان و یاران می‌گذشت، بلکه در موارد ندامت و شکست، دشمنان را نیز می‌بخشید و عذر آنان را می‌پذیرفت و خطایشان را مورد عفو قرار می‌داد. اینک نمونه‌هایی در این مورد:

نمونه اول

 «مروان بن حکم» از دشمنان کینه توز اهل بیت بود. پیامبر اسلام او و پدرش را لعن کرده و هر دو را به شهر «طائف» تبعید ساخته بود. او در دوران زمامداری‌اش، مولا علی را سب کرد. جنازه امام حسن علیه‌السّلام را تیرباران ساخت. چون سر بریده امام حسین علیه‌السّلام را به مدینه آوردند، وی سر بریده حسین را به سوی قبر پیامبر افکند و گفت: «یوم بیوم بدر»؛ یعنی ما از دوران جاهلیت و جنگ بدر انتقام گرفتیم! چنین دشمن خونخوار اهل بیت، در «جنگ جمل» اسیر شد و از امام حسن و امام حسین [ درخواست شفاعت کرد....

امام حسین علیه‌السّلام به خدمت مولا رسید و برای چنین کینه توزی درخواست شفاعت کرد و نشان داد که حسین اهل عفو و بخشش است؛ حتی برای دشمنان و بدخواهان! [۱۲۶] [۱۲۷] [۱۲۸] [۱۲۹]

امام سجاد علیه‌السّلام نیز در قیام مردم مدینه علیه یزیدیان هنگامی که مروان و سایر متصدیان حکومتی در خطر جدی قرار گرفته بودند، به وی پناه داد! و او را با تمام خانواده اش به منزل امن خود منتقل ساخت و چنان پذیرایی نمود که «عایشه» همسر مروان، آن دوران را از بهترین ایام عمر خود معرفی کرد! [۱۳۰]

 ========================================================

نمونه دوم

 «عصام بن المصطلق»، دشمن دیگر اهل بیت بود که از دمشق به مدینه آمده بود. وی با امام حسین علیه‌السّلام ملاقات نموده و چون او را شناخت، شروع به بدگویی کرد و به مولا امیرمؤمنان علیه‌السّلام جسارت نمود.

او خود می‌گوید: من با کینه علی و اولاد علی بزرگ شده بودم و با این دیدگاه وارد مدینه شدم. با دیدن حسین، آتش کینه‌ام شعله ور گردید و خیلی اسائه ادب کردم؛ ولی امام حسین خیلی بزرگواری کرد و مرا شرمنده ساخت و فرمود: آرام باش، خود را گرفتار نساز، از خدا برای من و خودت طلب آمرزش کن، چرا ناسزا می‌گویی؟ اگر نیاز داری، کمک می‌کنم. چنانچه مشکل دیگری داری، یاری می‌رسانم. اگر مشکل فکری و اعتقادی داری، ارشاد می‌کنم. آن گاه آیه‌ای را خواند که «یوسف» به برادرانش خوانده بود؛

«لاتثریب علیکم الیوم، یغفر الله لکم وهو ارحم الراحمین». [۱۳۱]

در این لحظه، امام حسین علیه‌السّلام با چهره‌ای باز و مشفقانه فرمود: تو گویا از مردم شام هستی؟ گفتم: بلی. فرمود: مردم آن دیار عادت دارند که به ما بدگویی کنند. معاویه آنان را مسموم ساخته است. حالا بیا هر مشکلی داری، برطرف نمایم.

«عصام» اضافه می‌کند: چون این رفتارها را دیدم، چنان شرمنده شدم که دوست داشتم زمین شکافته شود و من در کام آن فرو روم. سرانجام، با تمام شرمندگی و انفعال روحی، از حسین جدا شدم و... [۱۳۲]

این بود رفتار بزرگوارانه امام حسین علیه‌السّلام برای دشمنش که به او و امیر مؤمنان اسائه ادب می‌کرد.

 ========================================================

 نمونه سوم

 امام حسین علیه‌السّلام با سپاه خود در مسیر کربلا به سرزمین «اشراف» رسید. دستور داد: همه مشک‌ها را پر از آب کنید. در منزل بعدی به نام «ذوحسم»، با نخستین سپاه «ابن زیاد» به فرماندهی «حر» ملاقات کرد. آنان برای دستگیری حضرت آمده بودند، خیلی تشنه بوده و آب نداشتند. حضرت فرمودند: همه را سیراب کنید؛ حتی اسب هایشان را سیراب کردند!

«علی بن طعان محارمی» می‌گوید: من آخرین نفر از سپاه یزیدیان بودم که به دست امام حسین علیه‌السّلام آب خوردم و... [۱۳۳]

همین سپاه، به فرماندهی «حر بن یزید ریاحی»، باعث شدند امام حسین و یارانش شهید شوند؛ اما حر روز عاشورا از خواب غفلت بیدار شد و به حضور امام حسین آمد و گفت: مرا می‌پذیری؟ حضرت فرمود: ‌ای حر!

گر دو صد جرم عظیم آورده‌ای غم مخور رو بر کریم آورده‌ای

آری، حسین معدن عفو و گذشت است؛ در صورت اعتذار و ندامت، می‌بخشد و می‌گذرد.

 ========================================================

نمونه چهارم

 روزی، یکی از غلامان حضرت خطایی انجام داد که مستوجب کیفر بود. امام حسین دستور داد او را کیفر نمایند. غلام مرد با فرهنگ و آشنا به علوم قرآن بود. از این رو، بخشی از آیه ۱۳۴ سوره آل عمران را تلاوت کرد و گفت:

«والکاظمین الغیظ»

(پرهیزکاران، خشم خود را اجرا نمی‌کنند)

حضرت فرمود: او را رها کنید. غلام بخش دوم آیه راخواند:

«والعافین عن الناس»

(از مردم خطاکار می‌گذرند)

سیدالشهداء فرمود: از تو گذشتم. غلام بار سوم، بخش بعدی آیه را خواند:

«والله یحب المحسنین»

(احسان هم می‌کنند)

امام فرمود: تو را آزاد کردم و حقوق و جیره ات را دو برابر موارد قبلی می‌پردازم! [۱۳۴] [۱۳۵]

آری، امام حسین علیه‌السّلام از غلام متخلف نیز گذشت؛ نه تنها او را کیفر نکرد، بلکه وی را آزاد نمود و حق و حقوقش را دوبرابر ساخت. ایشان به حکم آیه فوق عمل نمود و سیره پیامبر اسلام را به گفته قرآن مجید تداعی کرد که می‌فرماید: رسول خدا و پیروانش در برابر دشمنان کافر و خونخوار نفوذناپذیر، ولی در برابر مؤمنین و خودی‌ها رئوف و مهربان‌اند. [۱۳۶]

 ========================================================

 نتیجه بحث

 جامعه اسلامی و برادران دینی، همگی همچون اعضای مختلف در پیکره واحد قرار گرفته‌اند. از این رو، باید درد و مشکلات همدیگر را تحمل نموده، از لغزش‌های یکدیگر بگذرند....

سیره پیامبر، و اهل بیت او بر این مبنا بوده («امام صادق علیه‌السّلام :

انا اهل بیت مروتنا العفو عمن ظلمنا») [۱۳۷] [۱۳۸]

و تاسی به سیره آنان، دستور خدا در قرآن مجید است. [۱۳۹] بنابراین، وظیفه داریم از خطاها و لغزش‌های یکدیگر چشم پوشی کنیم، تا با آرامش و بدون تنش زندگی نماییم؛ به ویژه در روابط خانواده و قوم و خویشی، این روش تاثیرگذار است.

در سیره امام حسین علیه‌السّلام آمده است: که بین او و برادرش «محمد حنفیه» کدورتی پیش آمد. چند روزی روابط آنان به سردی گرایید. با این که امام حسین علیه‌السّلام امام معصوم و برادر بزرگ تر بود و باید محمد حنفیه تواضع نموده و به خدمت او می‌آمد، ولی حضرت سیدالشهداء پیشگام گردیده، به حضور برادرش رسید و روابط کمرنگ را، به انس و محبت مطلوب تبدیل کرد. [۱۴۰] [۱۴۱]

و این گونه، به پیروان و عاشقان خویش درس زندگی داد، که روابط خانوادگی نباید به هر بادی بلرزد و....

 *************************************************

پی نوشتها:

۱۲۰- آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۴.   

۱۲۱- کنز العمال، ج۳، ص۳۷۳، ح۷۰۰۴.

۱۲۲- کنزالفوائد للکراجکی، ج۲، ص۱۸۲.

۱۲۳- ری شهری، میزان الحکمة، ج۳، ص۲۰۱۵، ح۱۳۲۲۳.   

۱۲۴- احقاق الحق، ج۱۱، ص۴۳۱.

۱۲۵- اعلام الهدایة، ج۵، ص۳۹.

۱۲۶- سفینة البحار، ج۲، ص۵۳۶.

۱۲۷- نهج البلاغه، فیض، خ۷۲، ص۱۷۰     .

۱۲۸- ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۴۶ - ص۱۶۶.   

۱۲۹- ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۱.   

۱۳۰- تاریخ طبری (۱۳ جلدی)، ج۶، ص۲۶۶ - ۲۷۱.

۱۳۱- یوسف/سوره۱۲، آیه۹۲.   

۱۳۲- منتهی الآمال، ص۲۸۶.

۱۳۳- مجلسی، بحار الانوار، ج۴۴، ص۳۷۶.   

۱۳۴- جلاءالعیون شبر، ج۲، ص۲۷.

۱۳۵- کشف الغمة، ج۲، ص۳۱.

۱۳۶- فتح/سوره۴۸، آیه۲۹.   

۱۳۷- صدوق، امالی، ص۲۳۸، ح۷.    

۱۳۸- ری شهری، میزان الحکمة، ج۳، ص۲۰۱۲، ح۱۳۱۸۰.   

۱۳۹- احزاب/سوره۳۳، آیه۲۱.   

۱۴۰- موسوعة کلمات امام حسین، ص۲۰۸.

۱۴۱- مجلسی، بحارالانوار، ج۴۴، ص۱۹۱، ح۳.